Η παρουσία και η δράση της οργής στα συναισθήματά μας

     Για την συγγραφή του συγκεκριμένου άρθρου, επιλέχθηκε και πάλι ως βάση ένα κείμενο που περιλαμβάνεται στο βιβλίο "Σημειώματα" του Ουμπέρτο Έκο. Αυτή τη φορά θίγεται το θέμα της οργής. Κατά την άποψη του, η οργή δικαίως συγκαταλέγεται στα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, και μάλιστα ως επιπρόσθετο επιχείρημα τονίζει ότι αποδοκιμάζεται εξίσου σε πολλά σημεία της Βίβλου.

      Παρόλη την επίκριση των οργισμένων και των αποτελεσμάτων των πράξεων τους, οι άνθρωποι συνεχίζουν έως και σήμερα να δέχονται ορισμένα ξεσπάσματα θυμού ως φυσιολογικά. Δίχως σκέψη, την ευθύνη των ξεσπασμάτων την επιρρίπτουν πολλές φορές στον Θεό, γεγονός που όμως έρχεται σε αντιπαράθεση με τα λεγόμενα και τις αναφορές στη Βίβλο, στις ρήσεις της οποίας κατακρίνονται τέτοιες συμπεριφορές.

      Παραμερίζοντας για λίγο τα αποτελέσματα της οργής, ο Έκο παρουσιάζει την άποψη του Αγίου Θωμά του Ακινάτη, που δεν έρχεται σε σύγκρουση με τη δική του, σχετικά με τον ορισμό της οργής. Υποστηρίζεται λοιπόν, η ύπαρξη της θεωρίας των παθών, όπου οι αισθήσεις των ανθρώπων μπορούν να διακριθούν σε αυτές τις επιθυμίας και σε αυτές της οργής. Αφενός με τον όρο επιθυμία εννοείται η διάκριση των πραγμάτων, για τα οποία είμαστε ήδη υποψιασμένοι, σε καλό και κακό. Αφετέρου με τον όρο οργή, εννοείται η διάκριση των πραγμάτων σε καλό και κακό, με βάση αυτά που μας προκαλούν τάση για φυγή ή κατάκτηση. Οι έννοιες του καλού και του κακού δεν μπορούν παρά να είναι τελείως υποκειμενικές, καθώς υπάρχει διαφορετικότητα μεταξύ των ανθρώπων και ποικιλία ανάμεσα στις αισθήσεις τους. Ακόμα και η λογική εν τέλει, υπακούει στους νόμους της επιθυμίας.

      Στη συνέχεια ο Έκο, αναφέρει την υποδιαίρεση της επιθυμίας εκ νέου, όπου συμπεριλαμβάνονται όλα τα αντίθετα συναισθήματα, σε ζεύγη, που είναι πιθανόν να ενεργοποιηθούν με αφορμή μία κατάσταση. Αντιθέτως, η οργή είναι η μόνη η οποία δεν αντιπαρατίθεται σε κανέναν άλλο πάθος και γι’ αυτό χαρακτηρίζεται ως αντιφατική. Υπάρχει πληθώρα διαστάσεων που μπορούν να πραγματωθούν μέσω της οργής, από την αναγκαιότητα για δικαιοσύνη, έως την τιμωρία όλων εκείνων που την διαστρέβλωσαν και οδηγήθηκαν σε αδικίες. Ένας οργισμένος σκέφτεται ταυτόχρονα λογικά και παράλογα, διαθέτει κατ’ επέκταση ανάμεικτα συναισθήματα και αδυνατεί να πάρει αποφάσεις. Ουσιαστικά αμφιταλαντεύεται μεταξύ δράσης και απραξίας και πολεμά με τον ίδιο του τον εαυτό, με σκοπό την ανεύρεση μιας λύσης που θα ικανοποιεί τον συλλογισμό του.

      Επιπρόσθετα, το συναίσθημα της οργής καθεαυτό δεν μπορεί να έχει «καλή» εκδοχή, ωστόσο δεν πρέπει να πραγματοποιείται γενίκευση των καταστάσεων. Η παραπάνω διατύπωση απορρέει συμπερασματικά από παραδείγματα που περιγράφονται στο άρθρο του Έκο. Πιο συγκεκριμένα, όλοι εκείνοι που πράττουν «τέλεια εγκλήματα» δεν δρουν με οδηγό την οργή, αλλά υπολογίζουν τα αντίθετα, τα «ζυγίζουν» με τον τρόπο που θεωρούν κατάλληλο και φτάνουν τελικά στην πράξη. Από την άλλη πλευρά οι επονομαζόμενοι «πολέμαρχοι» της δικαιοσύνης, που στα ξεσπάσματά τους, παρακινούμενοι από την οργή που τους κατακλύζει, ρημάζουν ότι βρουν στο πέρασμά τους, έχουν μηδενικό ή αμφίβολο αποτέλεσμα.

      Τελικά όμως, η πραγματική οργή θα είναι εκείνη που θα εξωτερικευθεί από τους έχοντες (δικαίως) δίκιο, συμπληρώνει με τα λεγόμενά του ο Έκο. Πιθανόν αυτό θα συμβεί εάν οι ίδιοι φτάσουν στα προσωπικά τους όρια, και τότε η οργή θα προξενήσει βλάβες τόσο στο σύνολο, όσο και στους ίδιους τους εαυτούς των εμπλεκόμενων. Κατ’ αυτόν θα τρόπο θα δηλωθεί ξεκάθαρα η «υποταγή» στα πάθη τους και ειδικά σε αυτό της οργής.

     Είναι λυπηρό το γεγονός ότι, στην εποχή μας κυριαρχεί η οργή και όχι όπως θα έπρεπε η έκφραση των συναισθημάτων. Σε τελική ανάλυση δηλαδή, κάποιος προτιμά να βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, παρά να φανερώσει τα πραγματικά του αισθήματα. Παρόλο που ο καθένας λειτουργεί ατομικά, η κοινωνία μας επηρεάζεται άμεσα από την εκάστοτε συμπεριφορά. Καταλήγει να είναι τελικά μία κοινωνία δίχως λογική που δεν μπορεί να εγγυηθεί πλέον ούτε την εκπλήρωση των αναγκών για τις οποίες δημιουργήθηκε.

      Συνοψίζοντας, μπορεί να διατυπωθεί η άποψη ότι ο Ουμπέρτο Έκο είναι μία προσωπικότητα, που ερευνά προσεκτικά και συλλογικά την κάθε κατάσταση, παραμερίζοντας το πρώτο επίπεδο ανάγνωσης. Πολύ περισσότερο αναζητά τις ‘κρυμμένες’ αλήθειες πίσω από γεγονότα, που ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ως φυσιολογικά. Γι’ αυτό άλλωστε αποτελεί έναν από τους γνωστότερους και πιο αξιόλογους σημειωτιστές παγκοσμίως.